Περίπου τον 11ο έως και τον 9ο αιώνα π.Χ., εποχή κατά την οποία γίνονται οι μεγάλες μετακινήσεις των ελληνικών φύλων, Αιολέων, Ιώνων και Δωριέων, χτίζεται στη σημερινή παραλιακή τοποθεσία της Σκάλας Ερεσού, η πόλη της Ερεσού από αποίκους Αχαιούς ή ναυτικούς Αιολείς. Το όνομά της εικάζεται ότι το πήρε από τον Έρεσο, γιο του μυθικού βασιλιά Μάκαρα.

    Η πόλη αποτέλεσε σπουδαίο εμπορικό κέντρο και τα εκλεκτά προϊόντα της έφταναν μέχρι την Αίγυπτο. Εκτός από το εμπόριο και τη ναυτιλία οι κάτοικοι επιδόθηκαν και στην καλλιέργεια της γης. Το κριθάρι και το σουσάμι της Ερεσού ήταν απ' τα καλύτερα και το έμβλημα της στα πρώτα της νομίσματα ήταν το στάχυ.

    Το 540 π.Χ. η Ερεσός κατακτήθηκε από τους Πέρσες, οι οποίοι αξιοποίησαν τη ναυτική της δύναμη στις εκστρατείες τους. Το 377π.Χ.  ενσωματώθηκε στη Β' Αθηναϊκή Συμμαχία. Στα χρόνια που ακολουθούν η πόλη βρίσκεται σε πολιτική αστάθεια και οι τύραννοι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Στα ρωμαϊκά χρόνια η Ερεσός γνωρίζει ιδιαίτερη ακμή, αλλά στη Βυζαντινή εποχή υφίσταται τις συνέπειες της πειρατείας των Σαρακηνών, Βενετών κ.ά. που λυμαίνονται τη Λέσβο.

    Στα 1462 η Λέσβος πέφτει στα χέρια των Τούρκων και τον 17ο αιώνα η Ερεσός μεταφέρεται σε μεσόγεια θέση βόρεια της παλιάς και σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων από την παραλία. Το 1821, ο τόπος συνδέεται με ένα σημαντικό ναυτικό κατόρθωμα, την ανατίναξη ενός μεγάλου τουρκικού πολεμικού πλοίου από τον Δημήτριο Παπανικολή. Η απελευθέρωση έρχεται στα 1912 και η όμορφη κωμόπολη ακολουθεί τη μοίρα του νησιού της Λέσβου που ενσωματώνεται επιτέλους στον εθνικό κορμό.

   Ο επισκέπτης της Ερεσού διαπιστώνει πως βρίσκεται σ' ένα μέρος με πλούσια πολιτιστική παράδοση. Στην Ακρόπολη της αρχαίας Ερεσού, στο λόφο Βίγλα, σώζεται τμήμα προελληνικού πολυγωνικού τείχους και στην κορυφή υπάρχουν τα ερείπια πυργίσκων, γενοβέζικου και τουρκικού, απομεινάρια μεσαιωνικού κάστρου και μια μικρή ρωμαϊκή δεξαμενή. Στην πεδιάδα βρέθηκαν τάφοι και σαρκοφάγοι των ελληνιστικών χρόνων και στην παραλιακή ζώνη ήταν ορατά ερείπια λιμενικών εγκαταστάσεων, που με το πέρασμα των χρόνων καλύφθηκαν από άμμο.

    Οι αρχαιολόγοι, αποκάλυψαν δύο παλαιοχριστιανικές εκκλησίες, του Αγίου Ανδρέα και του Αφεντέλλη. Η τρίκλιτη βασιλική του Αγίου Ανδρέα χρονολογείται στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα μ.Χ. και βρίσκεται πίσω ακριβώς απ' το σημερινό ναό του Αγίου στη Σκάλα. Εκπληκτικός είναι ο ψηφιδωτός διάκοσμος του δαπέδου του  κεντρικού κλίτους.

    Γεωμετρικά σχήματα, κίονες, μαίανδροι, παραστάσεις από τον κόσμο των φυτών και των ζώων, συνθέτουν ένα αριστουργηματικό σύνολο που, αναμφίβολα, προκαλεί τον θαυμασμό του επισκέπτη. Στον ίδιο χώρο βρίσκεται κτίσμα μέσα στο οποίο υπάρχει σαρκοφάγος με λείψανα του Αγίου Ανδρέα, δημιουργού του Μεγάλου Κανόνος και πολιούχου της Ερεσού (740μ.Χ.).

    Σε απόσταση 2 χιλιομέτρων περίπου, δυτικά της παραλίας, στην περιοχή "Αφεντέλλη", βρίσκονται τα ερείπια του δεύτερου χριστιανικού μνημείου. Θεωρείται ότι εκεί ήταν η σχολή του πατέρα της βοτανολογίας, Θεόφραστου. Ο ναός είναι της ίδιας τεχνοτροπίας μ' εκείνον του Αγίου Ανδρέα, ενώ ιδιαίτερου ενδιαφέροντος παρουσιάζει μια μικρή μαρμάρινη σαρκοφάγος που περιείχε λείψανα και το μύρο του Αγίου.

    Το αρχαιολογικό μουσείο βρίσκεται στο χώρο της παλαιοχριστιανικής βασιλικής του Αγίου Ανδρέα. Εδώ φυλάσσονται λείψανα της ζωής της Ερεσού από την Αρχαϊκή εποχή ως τα Βυζαντινά χρόνια. Αγάλματα θεών, αγγεία, μυροδοχεία, μελανόμορφα λυκίθια, σκεύη καθημερινής χρήσης, νομίσματα διαφόρων εποχών, επιτύμβιες στήλες, σημαντικές επιγραφές και άλλοι πολύτιμοι θησαυροί.

    Στο μουσείο βρίσκεται η άγκυρα του τουρκικού πλοίου <<Κινούμενο Όρος>>, που πυρπόλησε ο Παπανικολής. Στον ίδιο χώρο βρίσκεται και η προτομή του πυρπολητή να αγναντεύει το  πέλαγος. Στο λαογραφικό μουσείο που βρίσκεται κοντά στο αρχαιολογικό, στεγάζονται εκθέματα της λαϊκής μας κληρονομιάς, τα οποία παραχωρήθηκαν με προθυμία απ' τους κατοίκους της κωμόπολης.

    Η κωμόπολη της Ερεσού, διατηρεί άσβεστο το παραδοσιακό χρώμα της, με κύρια γνωρίσματα τα πέτρινα σπίτια με τα χαρακτηριστικά λεσβιακά χρώματα, τα κεραμίδια, τους ασβεστωμένους τοίχους και τις λουλουδιασμένες αυλές.

    Στο χωριό υπάρχουν πολλά αρχοντικά, τρεις εκκλησίες, η Παναγιά, ο Αγ. Κωνσταντίνος και η Αγ. Ειρήνη με εξαίρετο ξυλόγλυπτο τέμπλο, καθώς και ένα από τα πιο όμορφα διδακτήρια της Λέσβου, το Θεοφράστειον, με στοιχεία νεοκλασικής αρχιτεκτονικής. Σήμερα στο χώρο του στεγάζονται το Νηπιαγωγείο, το Δημοτικό και το Γυμνάσιο και στην πλατεία βρίσκεται το Δημαρχείο του χωριού.

    Ο επισκέπτης μαγεύεται από τις φυσικές εναλλαγές του τοπίου, τα άγονα ηφαιστιογενή βουνά, τον κάμπο και την θάλασσα και έχει τη δυνατότητα να απολαύσει όμορφες εκδρομές και  πεζοπορίες. Οι γέροντες χαίρονται πάντα να δείχνουν το μυστικό μονοπάτι όπου ακολουθούσε η Σαπφώ για να βγει στη θάλασσα. Λίγα χιλιόμετρα από το χωριό, προς τα ανατολικά ανάμεσα σε λεύκες και πλατάνια, βρίσκεται η Μονή Πιθαρίου.  Στην περιοχή υπάρχει ένας σπάνιος υδροβιότοπος με μεγάλη ποικιλία πτηνών που προσφέρονται για παρατήρηση και μελέτη.

    Μόλις 3 χιλ. από την Ερεσό, είναι η Σκάλα Ερεσού με την υπέροχη αμμώδη παραλία της, που επανειλημμένα έχει βραβευτεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Περιβάλλοντος, σαν την πιο καθαρή και φροντισμένη ακτή ολόκληρου του ελλαδικού χώρου και τιμάται συνεχώς με τη Γαλάζια σημαία.

    Η κοσμοπολίτικη ζωή του καλοκαιριού ελκύει αμέτρητους τουρίστες, που απολαμβάνουν τον ήλιο, τη θάλασσα και φυσικά τη λεσβιακή φιλοξενία. Κατά μήκος της παραλίας υπάρχουν πολλά εστιατόρια, ταβέρνες, μπαρ και Clubs. Εδώ ο επισκέπτης μπορεί να χαρεί τα θαλάσσια σπορ, μιας και η περιοχή προστατεύεται από τα μελτέμια, μπορεί επίσης να απολαύσει θαλάσσιες εκδρομές με καραβάκια ή μικρά καΐκια, με προορισμό τις υπέροχες παραλίες της περιοχής.

    Στην περιοχή Ερεσού - Ιεράς Μονής Υψηλού, βρίσκεται ένα από τα σπουδαιότερα φυσικά μνημεία του κόσμου, το Απολιθωμένο Δάσος, μοναδικό στην Ευρώπη. Ανάλογο αλλά μικρότερης έκτασης και σημασίας υπάρχει στην Αριζόνα των Η.Π.Α. Η δημιουργία του οφείλεται στην  ηφαιστειακή δράση της περιοχής και χρονολογείται πάνω από 20.000.000. χρόνια.

    Πλατάνια, πεύκα, φοίνικες, σεκόιες, δάφνες, οξιές, τμήματα φυτών όπως φύλλα, καρποί, σπέρματα, βρίσκονται σε όλη την περιοχή. Τα χρώματά τους λαμπερά, τόσο ζωντανά που μπερδεύουν τον επισκέπτη, για τον ακίνητο μα τόσο ζωντανό αυτόν κόσμο. Αποχρώσεις του κόκκινου, του καστανού, του πορτοκάλι, του κοραλλί, του κίτρινου, του λαμπερού μπλε θαμπώνουν και μαγεύουν.

    Το δάσος αποτελεί ένα σημαντικό και μοναδικό βιβλίο, που αντίγραφό του δεν υπάρχει πουθενά και μας δίνει πληροφορίες όχι μόνο για τη χλωρίδα, αλλά για το κλίμα, τις οικολογικές συνθήκες και τις τεκτονικές κινήσεις που διαμόρφωσαν την περιοχή. Κατά τις ανασκαφές, βρέθηκε ο μεγαλύτερος κορμός όχι μόνο στη Λέσβο, αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη, με ύψος 7.02μ. και περίμετρο 8.58μ. Πρόκειται για πρωτόγονη μορφή του σύγχρονου είδους Σεκόια η αειθαλής. Σήμερα στο πάρκο, αλλά και στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, μπορεί κανείς να θαυμάσει από κοντά το θαυμαστό αυτό κόσμο και να νιώσει για λίγο μέρος της ιστορίας του τόπου.